Avrupa Old Town görünümüne sahip olan Tiflis’i gezerken Orta Çağ, klasik ve Sovyet mimarilerinin karışımı sizi büyüleyebilir. Bugüne dek 29 kez yıkılıp yeniden kurulan şehir, Asya ve Avrupa arasında antik bir kavşak. Dar dolambaçlı sokakları, ihtişamlı dini yapıları, eskimiş, yamulmuş bahçeli ve cumbalı ahşap evleriyle kesinlikle görülmesi gereken bir yer. Tiflis’te 2. gün:) Tiflis Gezi Rehberi için Tifliste gezilecek yerler ve detaylarına kaldığımız yerden devam edelim.
Eğer Tiflis Gezi Rehberi 1. Gün: Tiflis Kazan Ben Kepçe okumadıysanız, buyrun:)
ANCHISKHATI KİLİSESİ
Aslında hem dış hem de iç görünümü bakımında dikkat çekmeyen Anchıskhati Kilisesi, tarihteki kullanımı bakımından önem arz ediyor.
Eski Gürcü yıllıklarına göre kilise, Tiflis’i başkent yapan İberya Kralı Dachi (522-534) tarafından yaptırılmıştır. Aslen Meryem Ana’ya ithaf edilmiş. 12. yy’da Osmanlı istilası sırasında Beka Opizari’nin Klarjeti’deki Ancha manastırında bulunan değerli hazinesi (simge) Tiflis’e taşınmış. Simge yüzyıllarca Aziz Mary Bazilikası’nda saklanmış (şu anda Gürcistan Sanat Müzesi’nde sergileniyor).
Anchiskhati Kilisesi, Gürcistan ile Persler veya Türkler arasındaki savaşlar nedeniyle 15. ve 17. yüzyıllar arasında birkaç kez hasar görmüş ve yeniden inşa edilmiş. Sovyet döneminde, Ançiskhati Bazilikası’ndaki dini törenler durdurulmuş ve bina el sanatları için müze haline getirilmiş. Daha sonra sanat stüdyosu olarak kullanılmış.
Gürcistan’ın bağımsızlığının 1500. Yıldönümü kutlalamarı için 1958‘den 1964‘e kadar süren restorasyon çalışmalarıyla kilise 17. yy’daki görümüne geri dönmüş. Bazilika dini kullanıma geri dönmüş. Anchiskhati Bazilikası’na dayanan Anchiskhati Korosu, Gürcü polifonik koro müziğinin dünya lideridir.
GABRIADZE TİYATROSU, SAAT KULESİ ve KAFESİ
Tiflis’te gezilecek yerlerin başında Gabriadze Kompleksi geliyor:)
Dünyanın en yetenekli sanatçılarından biri olarak kabul edilen Rezo Gabriadze’in (Gürcü Ulusal Hazinesi) Gürcü kültürü üzerindeki etkisi kalıcı ve derin olmuş. Senarist, sahne yönetmeni, ressam, heykeltıraş ve kuklacı olarak uluslararası bir ün kazanmış. En ünlü senaryoları “Don’t Grieve”, “Mimino” ve “Kin-Dza-Dza” adlı filmlere dönüşmüş.
1981 yılında Tiflis’te bulunan Gabriadze Tiyatrosu’nu kurmuş. “Alfred ve Violetta”, “İlkbaharın Sonbaharı”, “Ramona” ve “Stalingrad Savaşı” adlı eserleri, tiyatroda uluslararası bir tanınırlık kazandırmış.
Eski Tiflis sokaklarında dolaşırken sanki yıkılacakmış gibi eğik duran saat kulesi, girişi pek sevimli olan gişesi ve yanındaki kafesinden yayılan kahve kokusunu kaçırmak pek mümkün değil:)
Hazır Tiflis’teyken bir de Gabriadze Tiyatrosunda bir oyun izleyeyim derseniz buradan programı inceleyebilirsiniz.
GÜRCÜ ULUSAL MÜZESİ (SIMON JANASHIYA MUSEUM OF GEORGIA)
Ülkenin eski ve yakın tarihini daha iyi anlamak için 1825 yılında Rus İmparatorluğu Coğrafya Derneği tarafından kurulmuş. Bu süre zarfında başına trajik olaylar da gelmiş: bir yangın, bir isim değişikliği, toplu taşıma (Bolşevik ihtilali döneminde 1921’de tüm koleksiyon Avrupa’ya taşınmış ve 1945 yılında geri getirilmiş)… 30 Kasım 2015 aşağıdaki 13 müze birleştirilerek yeni halini almış. Bu yüzden müze zincir yapıda binalardan oluşuyor ve müzenin büyük sergi koleksiyonunun ana kısmı Rustaveli sokağında, eski Gürcü mimari tarzındaki 3 katlı binada yer alıyor.
TİFLİS TARİH MÜZESİ (TBILISI HISTORY MUSEUM)
Tiflis Tarih Müzesi, 1910 yılında Şehir Müzesi olarak kurulmuş. (Yakın zamanda, ünlü Gürcü şair Ioseb Grishashvili’nin adı verildi.) 1984‘ten bu yana Tiflis Tarih Müzesi, İpek Yolu ticaret karakolu olarak kentin tarihi rolünü temsil eden restore edilmiş bir kervansarayda bulunuyor:)
Müzede 1000 fazla eser bulunuyor. Tiflis’in tarihini, MÖ 4 Bin yılından günümüze kadar yansıtıyor. Müze, arkeolojik, etnolojik ve arşiv malzemelerinin yanı sıra; ulusal ve uygulamalı sanat eserlerini ve zengin bir fotoğraf koleksiyonu sunuyor. Ayrıca bu müzede bir dizi benzersiz sanatsal ve grafik sanat eseri de korunuyor. Eski eserlerle birlikte, müze ayrıca çağdaş sanat eserlerini de sergiliyor. 1986‘dan bu yana müzede Gürcü ve yabancı sanatçıların birçok eseri sergilenmiş ve sergilenmeye devam ediyor.
JVARIS MAMA KİLİSESİ
Tiflis’te gezilecek yerler arasında pek rastlanılmayan ama tarihi bakımından önemli bir kilise. 5. yy’da Kral Vantang I.Gorgasal’ın tarafından yaptırılan kilise yıllar içinde büyük tahribata uğramış. 16. yy’de kilise mevcut haliyle yeniden inşa edilmiş. İç kısmı yakın zamanlarda yenilenmiş ve oldukça çarpıcı kırmızı, mavi ve altın rengi fresklerle kaplanmış. Buraya aynı bahçeden girilen 1793 yılından kalma büyük Ermeni Norasheni Kilisesi’ni de ziyaret edebilirsiniz.
GÜRCÜ HALK SANAT MÜZESİ (GEORGIAN FOLK ART MUSEUM)
Elverişli bir konuma sahip olan müze koleksiyonu oldukça küçük ama ilginç şeyler içeriyor. Tarihi bir binada yer alan ve iki kattan oluşan müzenin ilk katında farklı bölge ve milletlerin geleneksel kostümleri; ikinci katında ise mobilya, mozaik, cam ürünler ve silahlar sergileniyor. Geçerken bir uğrayın, fazla müze göz çıkarmaz:)
SİONİ KİLİSESİ
Ortaçağ Gürcü geleneklerine göre kiliselere kutsal topraklardaki (Holy Land-Filistin) bazı yerlerin isimleri verilirmiş. Bu geleneğin getirisi olarak Sioni Katedraline, Jerusalem’deki Zion Dağının adı verilmiş. Gürcistan’da Sioni adını taşıyan diğer kiliselerden ayırmak için Tiflis Sioni olarak dillendirilir.
Başlangıçta 6. ve 7. yüzyıllarda inşa edilmiş ama yabancı işgalciler tarafından tahrip edildiğinden birkaç kez yeniden yapılmış. Kilise, 13. yy’daki mevcut haline 17. ve 19. yy’de bazı değişiklikler yapılarak günümüze kadar gelmiş. Sioni Katedrali, Gürcü Ortodoks Ana Katedrali ve Kutsal Üçlü Katedrali’nin 2004’te kutsanmasına kadar Gürcistan’ın Katolikos Patriği koltuğuna ev sahipliği yapmış.
Bonus: Ermeni Apostolik Kilisesi’nin en büyük ruhani liderine Katolikos denir. Günümüzde bu görevi Ermenistan’ın Eçmiadzin kentinde II. Karekin yürütmektedir. Ermenistan dışında Rusya, Gürcistan, Fransa, ABD, Lübnan, Kanada, Suriye, İran ve Türkiye’de Ermeni Ortodoks Kilisesine bağlı toplumlar mevcuttur. Türkiye’deki Ermenilerin ruhani lideri İstanbul Ermeni Patriği’dir.
BÜYÜK SİNAGOG (GREAT SYNAGOGUE)
Gürcü Sinagogu, Büyük Sinagog olarak da bilinir. 19. yüzyılın sonlarında Akhalzikhe’den gelip Tiflis’e yerleşen Yahudiler tarafından kurulmuş. İkinci adı olan “Akhalzikhe Halkının Sinagogu”. İki katlı yapı iki ibadet salonu içeriyor. Sinagogun ana kapısı Davut Yıldızı ile dekore edilmiş. LITTLE SYNAGOGUE: Davetkar bir yapı olan sinagogun, üst salonu Şabat ve tatil hizmetleri için tasarlanmış. Duvarlar ve tavan 1940‘larda geometrik şekiller, bitkisel motifler, İncil ve dualar ile süslenmiş.
Tiflis’te Tiflis Gezi Rehberi 3. Gün: Derinlere Daldım ile Tiflis’te gezilecek yerler ve detaylarını okumaya devam edebilirsiniz.